اعتیاد یکی از مسائل پیچیده و چندعاملی در حوزه سلامت روان و آسیب‌های اجتماعی است که افزون بر وابستگی جسمانی و روانی، با نقایص پایدار در حوزه‌های شناختی، هیجانی و بین‌فردی همراه است. یکی از مؤلفه‌های مهم در تداوم مصرف و عود اعتیاد، ضعف در مهارت‌های تنظیم هیجان است؛ به‌گونه‌ای که بسیاری از افراد دارای سابقه مصرف مواد، در مواجهه با هیجان‌های منفی مانند خشم، شرم، اضطراب، ناکامی و احساس طرد، از راهبردهای ناسازگارانه‌ای چون اجتناب، سرکوب، تکانشگری و مصرف مجدد مواد استفاده می‌کنند. در این میان، طرح‌واره‌درمانی به‌عنوان یکی از رویکردهای تلفیقی و عمیق‌نگر، با تمرکز بر طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه، سبک‌های مقابله‌ای و نیازهای هیجانی ارضانشده، ظرفیت بالایی برای درمان ریشه‌های شناختی ـ هیجانی اعتیاد و بهبود تنظیم هیجان در این افراد دارد. هدف مقاله حاضر، بررسی و تحلیل اثربخشی طرح‌واره‌درمانی در بهبود مهارت‌های تنظیم هیجان در افراد دارای سابقه اعتیاد است. این مقاله با روش توصیفی ـ تحلیلی و بر پایه مرور منابع معتبر داخلی و خارجی تدوین شده و ضمن تبیین مفاهیم اصلی، مبانی نظری، سازوکارهای درمانی و شواهد پژوهشی، به کاربردهای بالینی و الزامات اجرایی این رویکرد در حوزه درمان اعتیاد می‌پردازد. یافته‌های تحلیلی نشان می‌دهد که افراد دارای سابقه اعتیاد غالباً از طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه در حوزه‌هایی چون بریدگی و طرد، خودگردانی مختل، محدودیت‌های مختل و گوش‌به‌زنگی افراطی رنج می‌برند و این طرح‌واره‌ها از طریق افزایش آسیب‌پذیری هیجانی و تضعیف راهبردهای سازگارانه تنظیم هیجان، زمینه‌ساز مصرف و عود می‌شوند. طرح‌واره‌درمانی با تکنیک‌های شناختی، تجربی، هیجانی و رابطه‌محور، می‌تواند در شناسایی و اصلاح این الگوهای عمیق، کاهش راهبردهای هیجان‌تنظیمی ناسازگار و افزایش پذیرش، بازشناسی و مدیریت هیجان‌ها مؤثر باشد. در مجموع، شواهد نشان می‌دهد که طرح‌واره‌درمانی می‌تواند به‌عنوان مداخله‌ای مکمل و مؤثر در برنامه‌های درمان و بازتوانی اعتیاد، در بهبود تنظیم هیجان و کاهش احتمال عود نقش مهمی ایفا کند.

طرح‌واره‌درمانی تنظیم هیجان اعتیاد طرح‌واره‌های ناسازگار اولیه عود درمان‌های روان‌شناختی